A\u015fk elbette ki bir s\u00fcre\u00e7… \u00c7\u00fcnk\u00fc aniden olup biten bir de\u00adneyim de\u011fil. Kendine g\u00f6re bir seyri, ini\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 var. A\u015fk zamanla ba\u015fka bir hale, yani destekleyici bir sevgi hali\u00adne d\u00f6n\u00fc\u015febiliyor. Ancak bu kitab\u0131n temel konusu olarak ele al\u0131nan \u201ctutkulu a\u015fk\u201d konusunda i\u015fler \u00e7ok da basit de\u011fil… Tutkulu a\u015fk, \u00e7ok daha hareketli, zorlay\u0131c\u0131 ve bir o kadar da tatmin edici olabilen, cinsel arzulardan ayr\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 g\u00f6r\u00fcnen veya m\u00fcm\u00adk\u00fcn olmayan bir s\u00fcre\u00e7.<\/p>\n\n\n\n
A\u015fk bir durumdur, bozukluk de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc hemen hemen b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve zaman zaman da i\u00e7inde bulundu\u00ad\u011fu bir haldir. Ancak yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen, bir\u00e7ok insan i\u00e7in a\u015fk; ac\u0131l\u0131, kederli ve kayg\u0131l\u0131 bir s\u00fcre\u00e7tir. Bu nedenle, yap\u0131s\u0131nda \u201cbo\u00adzulma\u201d potansiyeli ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n
Dolay\u0131s\u0131yla a\u015fk bir bozukluk de\u011filse de, insan\u0131n normali de de\u011fildir. Yani insan \u00e2\u015f\u0131kken, biyolojik olarak normali d\u0131\u015f\u0131nda, farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. S\u00f6z konusu bu biyolojik fark, psikolojik, davran\u0131\u015fsal, fizyolojik ve bili\u015fsel farkl\u0131l\u0131klara da yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n
\u201c\u00c2\u015f\u0131k bir insan, tam olarak kendinde de\u011fildir, yarg\u0131lama yetisi bozulmu\u015ftur\u201d demek hi\u00e7 de yanl\u0131\u015f bir tarif olmaz. Bu nedenle \u00e2\u015f\u0131k ki\u015fi, \u00e7e\u015fitli istenmeyen durumlara a\u00e7\u0131k ve duyarl\u0131 hale gelebilir.<\/p>\n\n\n\n
A\u015fk\u0131 zor hale getiren bir di\u011fer \u00f6zelli\u011fi de istemli cereyan ediyor olmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u201cBen \u015fu adama veya \u015fu kad\u0131na \u00e2\u015f\u0131k olmak istiyorum, bu y\u00f6nde \u00e7aba g\u00f6stereyim de ona \u00e2\u015f\u0131k olay\u0131m\u201d diyemezsiniz.<\/p>\n\n\n\n
A\u015fk, olur.<\/p>\n\n\n\n
Ba\u015f\u0131n\u0131za gelir.<\/p>\n\n\n\n
Size \u00e7arpar.<\/p>\n\n\n\n
A\u015fk, kontrol edebilece\u011finiz, \u201cGelsin gitsin, ba\u015flas\u0131n bitsin\u201d diyebilece\u011finiz bir deneyim de\u011fil. Sizin haz\u0131r olup olmaman\u0131za, o anda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z di\u011fer sorunlar\u0131n\u0131za ve planlar\u0131n\u0131za bakmaz.<\/p>\n\n\n\n
Gelir ve \u00e7arpar!<\/p>\n\n\n\n
Siz de baht\u0131n\u0131za d\u00fc\u015feni ya\u015fars\u0131n\u0131z. Bazen \u00e7ok g\u00fczel, bazen de \u00e7ok ac\u0131 verici bir deneyim d\u00fc\u015febilir baht\u0131n\u0131za.<\/p>\n\n\n\n
A\u015fk\u0131, bir t\u00fcr bozukluk ya da hastal\u0131k hali olarak tan\u0131mlayan\u00adlar olmu\u015ftur tarih sahnesinde…<\/p>\n\n\n\n
\u00d6rne\u011fin \u0130bni Sina, a\u015fk\u0131 \u201cbir hastal\u0131k\u201d olarak tarif eder. Te\u00addavisiyle ilgili \u00f6nerilerini de b\u00fcy\u00fck bir ciddiyetle s\u0131ralar.<\/p>\n\n\n\n
\u0130bni Sina, a\u015fk hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 tarif ederken, hastan\u0131n hayallerle ve obsesif d\u00fc\u015f\u00fcncelerle a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcklendi\u011fini ve ciddi depresyon belirtileri g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n
Fiziksel olarak bu hastal\u0131k \u00f6z bak\u0131mda azalma, kurumu\u015f ve \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f g\u00f6zler, tekrarlay\u0131c\u0131 \u015fekilde g\u00f6zleri k\u0131rpma, a\u015f\u0131r\u0131 g\u00fclme ya da a\u011flama, uygunsuz duygulan\u0131m, uyku sorunlar\u0131, terleme, kalp \u00e7arp\u0131nt\u0131, ritim sorunlar\u0131, derin ve d\u00fczensiz nefes alma gibi belirtiler g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n
Antik Yunan\u2019da da a\u015fk iyi tan\u0131n\u0131r ve tedavisi bazen \u00e7ok zor bir durum gibi kabul edilir. \u00d6zellikle kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z bir tut\u00adkulu a\u015fk, kesinlikle tedavi edilmesi gereken, aksi halde \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen riskli bir deneyimdir.<\/p>\n\n\n\n
Modern de\u011ferlendirmelere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, a\u015fk\u0131n baz\u0131 psiki\u00adyatrik bozukluklara benzer \u00f6zelliklerle tarif edildi\u011fini ve kar\u015f\u0131\u00adla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. A\u015fk\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 psikiyatrik bo\u00adzukluklar neler midir?<\/p>\n\n\n\n
\u00c2\u015f\u0131k insan, obsesif \u015fekilde sevdi\u011fi ki\u015fiyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Kafas\u0131ndan onunla ilgili d\u00fc\u015f\u00fcnceleri atmak istese de, hatta bu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri onu rahats\u0131z etse de ba\u015faramaz. Bazen anlams\u0131z bir soru sorar, bazen bir \u015fekilde sadece kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmeye \u00e7al\u0131\u00ad\u015f\u0131r. \u00c2\u015f\u0131k i\u00e7in sevdi\u011fi insan g\u00fcnd\u00fcz hayalinde, gece d\u00fc\u015f\u00fcndedir. Hep akl\u0131n\u0131n bir yerindedir. Etrafta ne olursa olsun o bir k\u00f6\u015fede durur. Hi\u00e7bir \u015fekilde gitmez.<\/p>\n\n\n\n
\u00c2\u015f\u0131k, istemsiz olarak yapt\u0131klar\u0131n\u0131 da, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini de sev\u00addi\u011fi ki\u015finin g\u00f6z\u00fcnden g\u00f6r\u00fcr. Bunlara onun ne diyece\u011fini, nas\u0131l davranaca\u011f\u0131n\u0131 merak eder.<\/p>\n\n\n\n
\u00c2\u015f\u0131k insanda \u00e2\u015f\u0131k oldu\u011fu ki\u015fiye kar\u015f\u0131 \u201ctolerans\u201d geli\u015fir. Daha \u00f6nce ona yeten dozlar art\u0131k yetmez, onu g\u00f6rd\u00fck\u00e7e g\u00f6resi gelir. Ne kadar g\u00f6rse de ona bir t\u00fcrl\u00fc doyamaz. Beraberken ya\u00adn\u0131ndan ayr\u0131lmaz, ayr\u0131l\u0131r ayr\u0131lmaz da \u00f6zlemeye ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6zlem hissi, madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131ndaki \u201c\u00e7ekilme belirtileri\u201d olarak g\u00f6sterir sonra kendini. Sevdi\u011finden ayr\u0131l\u0131nca \u00e2\u015f\u0131kta fizyolojik, psikolojik ve davran\u0131\u015f\u00adsal birtak\u0131m de\u011fi\u015fiklikler ortaya \u00e7\u0131kar. \u00dcz\u00fcnt\u00fc, kayg\u0131, \u00f6zlem olu\u015fur.<\/p>\n\n\n\n
Ki\u015fi a\u015fk\u0131na ula\u015fmak ve \u00e7ekilme belirtilerinden kurtulmak i\u00e7in ya harekete ge\u00e7er ya da fantezilere dalar.<\/p>\n\n\n\n
Tutkulu a\u015fk s\u0131ras\u0131nda beyinde ger\u00e7ekle\u015fen de\u011fi\u015fiklikler be\u00adyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sayesinde incelenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Tutkulu a\u015fk s\u0131ras\u0131nda beyinde dopamin salg\u0131layan b\u00f6lgeler\u00addeki kan ak\u0131m\u0131n\u0131n yani aktivasyonun artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6rne\u011fin \u00e2\u015f\u0131k olan insanlara sevdikleri ki\u015finin foto\u011fraf\u0131 g\u00f6ste\u00adrildi\u011finde dopamin h\u00fccrelerinin g\u00f6vdelerinin bulundu\u011fu vent\u00adral tegmental b\u00f6lgede (VTB) kan ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
S\u00f6z konusu aktivite, sadece be\u011fenilen ya da g\u00fczel bulunan birinin foto\u011fraf\u0131na verilen yan\u0131ttan farkl\u0131d\u0131r, yani be\u011fenmeye de\u011fil \u201cistemeye\u201d \u00f6zg\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
\u0130lgin\u00e7 \u015fekilde, reddedilen \u00e2\u015f\u0131klarla yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, bu bireylerde yine VTB aktivasyonu bulunmu\u015ftur! Yani, reddedil\u00adseniz bile sevdi\u011finiz ki\u015fiyi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde dopamin sisteminiz aktive oluyor. Bu sonu\u00e7 yine de bir \u00f6d\u00fcld\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
A\u015fk evrensel bir do\u011fal deneyim midir yoksa bir \u201cAmerikan\u201d veya \u201cBat\u0131\u201d icad\u0131 m\u0131d\u0131r?<\/p>\n\n\n\n
Bu konu \u00e7e\u015fitli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar aras\u0131nda uzun s\u00fcre devam eden tart\u0131\u015fmalara neden olmu\u015ftur ve h\u00e2l\u00e2 bu konuyla ilgili tam bir g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi sa\u011flanabilmi\u015f de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
Neden?<\/p>\n\n\n\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc a\u015fk\u0131n nas\u0131l tan\u0131mlanaca\u011f\u0131 h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok da net ve belirgin de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
A\u015fk karma\u015f\u0131k bir \u201cmesele\u201d oldu\u011fu i\u00e7in, yap\u0131lan tan\u0131ma g\u00f6re toplumlardaki g\u00f6r\u00fclme \u015fekli ve s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 da de\u011fi\u015fmektedir.<\/p>\n\n\n\n
A\u015fk\u0131n bir \u201cBat\u0131\u201d icad\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren antropologlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131, orta\u00e7a\u011fdan \u00f6nce \u015fu an bildi\u011fimiz anlamda \u201ca\u015fk\u201d diye bir \u015feyin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ederler.<\/p>\n\n\n\n
Bu antropologlara g\u00f6re, a\u015fk, orta\u00e7a\u011fda Trubadur denen gezgin ozanlar\u0131n deyi\u015fleri ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ideal bir durum\u00addur ve k\u00fclt\u00fcrel olarak Bat\u0131 Avrupa taraf\u0131ndan benimsenmi\u015ftir. Yani a\u015fk idealle\u015ftirilmi\u015f bir haldir ve ger\u00e7ek bir duruma kar\u015f\u0131\u00adl\u0131k gelmez. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, romanlardaki ana temalar Bat\u0131 k\u00fcl\u00adt\u00fcr\u00fcndeki a\u015fk kavram\u0131n\u0131 ve bu kavram\u0131n i\u00e7indeki temel \u00f6\u011feleri olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
K\u0131skan\u00e7l\u0131k, var olan ve de\u011fer verilen bir ili\u015fkinin ger\u00e7ek veya hayali bir rakip y\u00fcz\u00fcnden kaybedilece\u011fine dair duyulan korku olarak tan\u0131mlan\u0131r. Yani k\u0131skan\u00e7l\u0131kta \u00fc\u00e7 ki\u015fi s\u00f6z konusu\u00addur. K\u0131skanan ki\u015fi, kayb\u0131ndan korkulan ki\u015fi ve rakip…<\/p>\n\n\n\n
K\u0131skan\u00e7l\u0131k i\u00e7inde korku, \u00f6fke, \u015f\u00fcphe ve \u00fcz\u00fcnt\u00fcy\u00fc bar\u0131nd\u0131\u00adr\u0131r ve bu d\u00f6rt bile\u015fenden hangisinin \u00f6n planda olaca\u011f\u0131 ki\u015finin o anda i\u00e7inde bulundu\u011fu duruma g\u00f6re de\u011fi\u015fir. K\u0131skan\u00e7l\u0131k ve haset s\u0131kl\u0131kla beraber olsalar da, k\u0131skan\u00e7l\u0131k hasetten farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Haset, iki ki\u015fi aras\u0131ndad\u0131r, bir di\u011fer insanla yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sos\u00adyal kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmada kendimizi yetersiz veya a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6rmemiz\u00adle ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n
K\u0131skan\u00e7l\u0131k meselesiyle ilgili \u00fc\u00e7 ki\u015fi gerekir. Hasette korku yoktur ama k\u0131skan\u00e7l\u0131kta vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Haset genelde ger\u00e7ek ve g\u00f6zlenebilir durumlara ba\u011fl\u0131d\u0131r, mesela di\u011fer insan\u0131n daha g\u00fczel, ak\u0131ll\u0131, ba\u015far\u0131l\u0131, zengin olma\u00ads\u0131 gibi. K\u0131skan\u00e7l\u0131k tamamen hayali de olabilir, \u201crakip\u201d olarak g\u00f6r\u00fclen ki\u015fi asl\u0131nda ili\u015fki i\u00e7in hi\u00e7bir tehdit olu\u015fturmamas\u0131na ra\u011fmen k\u0131skan\u00e7l\u0131k ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n