Watson ve Crick, 1953 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131klad\u0131klar\u0131 DNA modelinin bug\u00fcn hayat\u0131m\u0131za y\u00f6n verece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fler midir? Cevap, evet. A\u00e7\u0131klamalar\u0131nda hayat\u0131n molek\u00fcl yap\u0131s\u0131n\u0131 bulduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdi. O tarihten bug\u00fcne, biyolojiye ve hayat\u0131m\u0131z\u0131n biyolojik yap\u0131s\u0131na bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z de\u011fi\u015fti. 1990-2003 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki \u201c\u0130nsan Genom Projesi\u201d ile genlerin yap\u0131lar\u0131n\u0131, yerlerini, nas\u0131l ve ne zaman \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131 ise, bizlere elde edilen sonu\u00e7lar\u0131 geni\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar ile anlamland\u0131rmay\u0131 b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Davran\u0131\u015f bilimi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda en fazla merak edilen konu, duygular\u0131m\u0131z\u0131 y\u00f6netip y\u00f6netemeyece\u011fimizdir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra nerede nas\u0131l davranaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131n, duygular\u0131m\u0131z\u0131 kontrol edip edemeyece\u011fimizin cevab\u0131n\u0131 aramakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Neden baz\u0131 insanlar, \u015fartlar ne olursa olsun, iyimser olup daha olumlu davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131 sergileyebiliyorlar?<\/p>\n\n\n\n
Veya neden baz\u0131 insanlar benzer iki olay kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ok farkl\u0131 tepkiler verebiliyorlar?<\/p>\n\n\n\n
Duygular\u0131m\u0131z\u0131, ki\u015fili\u011fimizi, mizac\u0131m\u0131z\u0131 ve de\u011fer yarg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 kontrol eden sistem hangisi?<\/p>\n\n\n\n
Ve bu kontrol mekanizmas\u0131 nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor? Bu sorular\u0131n cevaplar\u0131na uzak bile olsak, elde etti\u011fimiz veriler bizlere farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
B\u00fct\u00fcn bu sorular\u0131n cevab\u0131 asl\u0131nda h\u00fccrelerimizde sakl\u0131, beynimizi olu\u015fturan n\u00f6ronlarda ve onlar\u0131n birbiri ile ili\u015fkisinde gizli.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Konektom projesi, bu ili\u015fkiyi anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Beyin yap\u0131s\u0131 ayn\u0131 (sistem olarak), h\u00fccreler ayn\u0131 (say\u0131, \u00f6zel i\u015flevselli\u011fi farkl\u0131 olabilir); i\u015fin asl\u0131, hepimizin anatomik olarak beyni, organizasyonu ayn\u0131; ancak i\u015fleyi\u015fi, yani biyolojisi farkl\u0131. Zaten \u00fcst paragraftaki bir dolu sorunun cevab\u0131 da burada yat\u0131yor, i\u015fin biyolojisinde…<\/p>\n\n\n\n
Evrimsel olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ilk insan olarak nitelendirdi\u011fimiz atalar\u0131m\u0131zdaki n\u00f6ronlar, \u015fimdiki bizlerle ayn\u0131 yap\u0131da, ayn\u0131 biyolojik organizasyonda. Ancak \u00e7e\u015fitlilik, \u00e7evresel biyolojik kirlenme ve alg\u0131lar\u0131m\u0131z \u00e7ok de\u011fi\u015fti. H\u00e2l\u00e2 adapte olmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyler var; uzun ya\u015fam s\u00fcreleri, bu kadar \u00e7ok veri giri\u015fi, ultraviyole \u0131\u015f\u0131k ve sular\u0131n kirlenmesi gibi de\u011fi\u015fen \u00e7evresel fakt\u00f6rler ve daha karma\u015f\u0131k olan insan ili\u015fkileri gibi…<\/p>\n\n\n\n
\u015eimdi ben size genetik bir analiz yapsam ve elde edece\u011fim sonucu, sizin olaylara genel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131n\u0131zla yorumlasam, \u00f6rne\u011fin sizin empati yetene\u011finizden, sakin yap\u0131n\u0131zdan, olaylara yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131z\u0131n optimistik olu\u015fundan bahsetsem, bu ho\u015funuza gider diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Birer komutan olsak, daha \u00e7ok psikopat gibi davranan askerler ile \u00e7ok \u00fcst\u00fcn ba\u015far\u0131lar elde edebiliriz. E\u015fimizin, patronumuzun veya yak\u0131n arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n yap\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6nceden bilmemiz, onlara yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z konusunda bize \u0131\u015f\u0131k tutar. Onlar\u0131n neye nas\u0131l tepki verebileceklerini tahmin edebiliriz. Evlad\u0131n\u0131z\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 bildi\u011finizde onun e\u011fitimi ve geli\u015fimi konusunda daha fazla yard\u0131mc\u0131 olabilecek davran\u0131\u015flarda bulunabilir, ona en etkin ve faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131z yakla\u015f\u0131m\u0131 se\u00e7ebilirsiniz. <\/p>\n\n\n\n
G\u00fczel de\u011fil mi? Ve dahas\u0131, bu tip analizleri art\u0131k laboratuvarlar\u0131m\u0131zda ger\u00e7ekle\u015ftirebiliyoruz. Yani duygusal yap\u0131m\u0131za ve hayat bak\u0131\u015f\u0131m\u0131za etki eden genlerin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131k anlayabiliyoruz.<\/p>\n\n\n\n
Genlerimiz kaderimiz midir? <\/h4>\n\n\n\n
Son zamanlarda \u201cGenlerimiz kaderimiz de\u011fildir\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ok s\u0131k duyar olduk. Halbuki bize genlerin de\u011fi\u015fmeyece\u011fi \u00f6\u011fretilmi\u015fti. Yani anne ve babam\u0131zdan hangi genler gelmi\u015fse ve o genler bizi nas\u0131l y\u00f6netmi\u015flerse hep \u00f6yle olacakt\u0131, hi\u00e7 de\u011fi\u015fmeyecekti. Asl\u0131nda do\u011fru.<\/p>\n\n\n\n
Bizler genlerin yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiremeyiz (mutasyonlar hari\u00e7), ancak genlerin i\u015fleyi\u015flerini de\u011fi\u015ftirme \u015fans\u0131na sahibiz, bu bir bilim dal\u0131d\u0131r ve ad\u0131 \u201cepigenetik\u201dtir.<\/p>\n\n\n\n
Evet, genlerin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na etki edebiliyoruz. Bizleri daha iyi hissettirecek olan genleri daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilir veya tam tersi, bizi k\u00f6t\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncelere, anksiyeteye y\u00f6nlendiren genleri de yava\u015flatabiliriz. B\u00f6ylece kendi duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi kontrol alt\u0131na alabiliriz.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Ancak bu s\u00f6ylediklerimi ger\u00e7ekle\u015ftirmek san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar kolay de\u011fil. Bizler \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z durumlar kar\u015f\u0131s\u0131nda psikolog veya psikiyatr deste\u011fi alabiliyoruz, almal\u0131y\u0131z da. T\u0131bbi olaylar\u0131 kulaktan dolma bilgiler ile veya internetten elde etti\u011fimiz bilgiler ile \u00e7\u00f6zemeyiz. Peki biz ne yapaca\u011f\u0131z? Genlerimizin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ufak dokunu\u015flar yap\u0131p duygular\u0131m\u0131z\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7ok iyi bildi\u011fimiz bir metabolizmadan bahsederek bir \u00f6rnek \u00fczerinde gitmek istiyorum. Bizleri mutlulu\u011fa ve dolay\u0131s\u0131 ile daha iyimser yap\u0131ya y\u00f6nlendiren bir mekanizma var. Bu mekanizma, iki ana sistem \u00fczerinden ilerler; serotonerjik ve dopaminerjik sistem… Beynimizde serotonerjik n\u00f6ronlar serotonin \u00fcretirler. Kendilerine komut geldi\u011finde iki n\u00f6ron aras\u0131ndaki bo\u015flu\u011fa salg\u0131larlar. Di\u011fer n\u00f6ron h\u00fccresi de sal\u0131nan serotonin taraf\u0131ndan tetiklenir ve mesaj\u0131 alarak sistemin d\u00fczenli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Al\u0131nan bu mesaj\u0131n ve sonras\u0131nda tetiklenen serotonerjik sistemin bizi genellikle mutlulu\u011fa, bazen de ilk\u00f6nce bir haz duygusuna, sonras\u0131nda da mutluluk duygusuna y\u00f6nlendirdi\u011fi bilinir. Tabii bu i\u015f bu kadar kolay de\u011fil ama ana ak\u0131\u015f \u015femas\u0131 bu \u015fekilde. <\/p>\n\n\n\n
Peki herkeste bu sistem ayn\u0131 m\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor? Hay\u0131r, ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de baz\u0131 bireyler kolay kolay mutlu olam\u0131yorlar veya tak\u0131nt\u0131lara daha kolay yakalanabiliyorlar. O y\u00fczden psikologlar ve psikiyatrlar bu sistemi olmas\u0131 gereken gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmaya u\u011fra\u015f\u0131yorlar; azalan veya artan serotonin seviyesini bireyin normaline getirmek gibi… <\/p>\n\n\n\n
Peki bu sistem nas\u0131l bozuluyor veya zaten bozuk muydu? \u00c7o\u011fu insanda bu sistem zaten evrildi\u011fi gibi \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yordu. \u0130nsanlar zaman i\u00e7inde bulunduklar\u0131 \u00e7evrenin de etkisiyle, ya\u015fanan olaylar\u0131n kendilerinde de b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 olumsuzluklar\u0131 \u00f6z\u00fcmseyerek farkl\u0131 duygu kal\u0131plar\u0131 geli\u015ftirebiliyorlar. \u0130\u015fte bu tip insanlar, genelde di\u011ferleri taraf\u0131ndan kayg\u0131l\u0131, stresli, mutsuz ve olumsuz ki\u015filer olarak nitelendiriyorlar.<\/p>\n\n\n\n
Hani epigenetik bizi de\u011fi\u015ftirecekti?<\/h4>\n\n\n\n
Peki \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz m\u00fcy\u00fcz? Hani epigenetik bizi de\u011fi\u015ftirecekti? Hani d\u00fc\u011fmeye bast\u0131\u011f\u0131m\u0131zda genlerimizin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 de\u011fi\u015fecek ve biz normale d\u00f6necek ve bizden beklenen davran\u0131\u015f kal\u0131b\u0131na b\u00fcr\u00fcnecektik? Bu m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? \u0130nan\u0131n bana m\u00fcmk\u00fcn. Ama tahmin etti\u011finiz kadar h\u0131zl\u0131 de\u011fil. Bu bir ya\u015fam bi\u00e7imi olmal\u0131, yani farkl\u0131 davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131 ile s\u00fcrekli bu mekanizmay\u0131 tetiklemeliyiz.<\/p>\n\n\n\n
Baz\u0131 insanlar\u0131n g\u00f6receli olarak serotonerjik sistemlerinde problemler olabilir. Bu bireyler, \u00f6zellikle stres dolu \u00e7evreleri varsa veya yo\u011fun \u00e7ocukluk \u00e7a\u011f\u0131 travmalar\u0131 ta\u015f\u0131yorlarsa, depresyon gibi, yayg\u0131n anksiyete bozukluklar\u0131 gibi serotonerjik sistemin de i\u00e7inde oldu\u011fu baz\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 s\u00fcre\u00e7lere yatk\u0131n olurlar. Peki bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar bu bireylerin kaderi midir? Kaderi dememiz belki iddial\u0131 olur ama er ya da ge\u00e7 beklenen ve g\u00f6zlemlenecek s\u0131k\u0131nt\u0131lard\u0131r. \u00d6nlenemez mi?<\/p>\n\n\n\n
\u00d6nlenebilir. Zaten gerek psikologlar, gerekse psikiyatrlar bu konuda uzmanlar. <\/p>\n\n\n\n
Ancak bizler baz\u0131 ufak dokunu\u015flar ile bu biyolojik yap\u0131m\u0131z\u0131 biraz de\u011fi\u015ftirebiliriz veya daha i\u015flevsel yap\u0131ya sokabiliriz. Nas\u0131l m\u0131? N\u00f6ronlar aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 say\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rarak… <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
\u0130\u015fte size anlatmak istedi\u011fim epigenetik de\u011fi\u015fimler bunlar; hem de sadece ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z andan zevk alarak ve hayat \u015feklimizde baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yaparak… Asl\u0131nda bir dolu uzman bu tip bilgileri bizlerle hemen hemen her g\u00fcn payla\u015f\u0131yorlar. Sevdiklerinizle olun, m\u00fczik enstr\u00fcman\u0131 \u00f6\u011frenmeyi deneyin, yeni yerler g\u00f6r\u00fcn, olumlu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, kitap okuyun, satran\u00e7 oynay\u0131n vs. diyorlar.<\/p>\n\n\n\n
Bunlar\u0131n hepsi \u00e7ok \u00f6nemli, olmazsa olmaz yakla\u015f\u0131mlar ve inan\u0131n \u00e7ok etkililer. Her f\u0131rsatta yapmal\u0131y\u0131z. Ancak burada bu yakla\u015f\u0131mlar\u0131n yan\u0131na ben iki noktay\u0131 daha eklemek istiyorum. Birincisi kaliteli beslenme, bunu sizlere anlatmama gerek yok, uzman\u0131 \u00e7ok ve her yerden ula\u015fabiliriz. As\u0131l \u00f6nemli olan nokta ise \u201cbiyolojik saat\u201dimizi uygun olarak ayarlamam\u0131z… Evet, biyolojik saatimiz… Aziz Sancar hocam\u0131z\u0131n da Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc ald\u0131\u011f\u0131 mekanizma. Genelde g\u00fcne\u015fle beraber ba\u015flayan, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n hareketine g\u00f6re evrildi\u011fi s\u00fcre\u00e7. <\/p>\n\n\n\n
Bizler, \u00fclke insan\u0131 olarak, g\u00fcne\u015fin hareket ve fiziksel durumuna g\u00f6re kendimizi mutlaka ayarlamal\u0131y\u0131z (baz\u0131 farkl\u0131 co\u011frafi b\u00f6lgelerde ya\u015fayan insanlarda o b\u00f6lgenin \u00f6zelli\u011fine g\u00f6re biyolojik saatleri d\u00fczenlenmektedir). Bu y\u00fczden sabah kalk\u0131\u015f vaktimiz, yemek yeme saatlerimiz, uyku vakitlerimiz bizim epigenetik ayarlamalar\u0131m\u0131zd\u0131r, h\u00fccrelerimiz buna g\u00f6re programlanm\u0131\u015ft\u0131r. Herkesin bu ayar\u0131 birbirinden farkl\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc metabolizma h\u0131zlar\u0131 farkl\u0131d\u0131r, ama as\u0131l \u00f6nemli olan bu mekanizmay\u0131 d\u00fczenleyebilmemizdir. Bu d\u00fczenleme as\u0131l olarak bizleri \u00f6z\u00fcm\u00fcze g\u00f6re d\u00fc\u015f\u00fcnmeye, hareket etmeye haz\u0131rlayacakt\u0131r. \u00c7evresel fakt\u00f6rler ne kadar de\u011fi\u015firlerse de\u011fi\u015fsinler, bizleri bu de\u011fi\u015fime adapte edebileceklerdir.<\/p>\n\n\n\n
Hangi gen kombinasyonuna sahip olursak olal\u0131m ve gen kombinasyonlar\u0131 bizi ne kadar d\u00fczen d\u0131\u015f\u0131na iterse itsin bizler baz\u0131 ufak dokunu\u015flar ile epigenetik olarak genlerimizin i\u015fleyi\u015fini d\u00fczenleyebiliriz, \u00f6zellikle mutluluk gibi bizleri daha g\u00fczel duygu durum durumuna sokan \u00f6zelliklerimizi…<\/p>\n\n\n\n
\u00d6nemli olan bu re\u00e7eteyi iyi olu\u015fturmak ve sonras\u0131nda iyi uygulayabilmektir.<\/p>\n\n\n\n
O y\u00fczden l\u00fctfen hobi edinin; sinapslar\u0131n\u0131z\u0131 geli\u015ftirin, aktifle\u015ftirin…<\/p><\/blockquote><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Watson ve Crick, 1953 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131klad\u0131klar\u0131 DNA modelinin bug\u00fcn hayat\u0131m\u0131za y\u00f6n verece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fler midir? Cevap, evet. A\u00e7\u0131klamalar\u0131nda hayat\u0131n molek\u00fcl yap\u0131s\u0131n\u0131 bulduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdi. O tarihten…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3111,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[140],"tags":[195,196,198,199,194,197,193],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/destekdukkan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3110"}],"collection":[{"href":"https:\/\/destekdukkan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/destekdukkan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/destekdukkan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/destekdukkan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3110"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/destekdukkan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3110\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3113,"href":"https:\/\/destekdukkan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3110\/revisions\/3113"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/destekdukkan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3111"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/destekdukkan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/destekdukkan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/destekdukkan.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}